Yna, penderfynais symud adref i Abertawe, lle cefais swydd gyda chwmni teledu Tinopolis fel cynhyrchydd dan hyfforddiant, a chael cyfle i barhau i adrodd straeon dramatig drwy gyfrwng rhaglenni dogfen am dros ddeng mlynedd. Rydw i bellach wedi bod gyda Theatr Genedlaethol Cymru am ychydig dros 3 blynedd, ac yn dal i ymhyfrydu yn y cyfle i ddweud straeon da, perthnasol, mewn nifer o wahanol ffyrdd.

Er taw Cynhyrchydd Gweithredol yw eich swydd yn
y cwmni, rydych hefyd yn gyfrifol am yr holl gynyrchiadau, yn ogystal ag am y
gwaith cyfranogi, sy’n cynnwys gweithio gyda’r gynulleidfa ehangach. Mae
hynny’n waith ac iddo gwmpas eang iawn. Sut ydych chi’n llwyddo i gyfrannu at
bob un o’r meysydd hyn?

Amrywiaeth sy’n rhoi blas ar fywyd! Mae’n gylch gwaith eang, ond rydw i wrth fy modd yn wynebu’r her. Yn fy marn i, mae’r gynulleidfa’n allweddol i bopeth ry’n ni’n ei wneud, ac mae ein gweithgareddau cyfranogi gyda chynulleidfaoedd yr un mor bwysig â’n cynyrchiadau.  Rydym yn ymestyn y gweithgareddau hynny, gan wrando ar farn pobl a gweithredu arno.

Mae gan Theatr Gen dîm gwych yn Llinos Jones, ein Swyddog Cyfranogi, a Fflur Thomas a Nia Skyrme, ein Cynhyrchwyr Cynorthwyol. Yn ogystal â chynllunio a hwyluso trefniadau holl gynyrchiadau’r Theatr Gen rydyn ni hefyd, gyda’n gilydd, yn cydlynu ein Clybiau Drama gyda Menter Iaith Gorllewin Sir Gâr, Theatr Mwldan a Theatr Felinfach; ein gweithgareddau lles gyda’r rhwydwaith Cyfuno Sir Gâr; yn ymgysylltu â chynulleidfaoedd yn y gwahanol leoliadau ar gyfer ein perfformiadau BSL; gyda Dysgwyr y Gymraeg ledled Cymru trwy gyfrwng ein sgyrsiau cyn-sioe a gwersi Cymraeg i Ddysgwyr a gyflwynir ar y cyd gyda’r Ganolfan Dysgu Cymraeg Genedlaethol; gydag arbenigwyr ym myd addysg er mwyn cefnogi’r cwricwlwm newydd a darparu adnoddau yn y Gymraeg; gyda gwahanol leoliadau wrth gyflwyno’r cynllun cenedlaethol ‘talwch faint a fynnwch’ ar gyfer cyflwyniadau o ddarlleniadau o waith gan ein Grŵp Dramodwyr Newydd, ac ati ac ati. Rydym yn gwneud ein gorau, ond yn bell o fod yn berffaith, ac yn croesawu unrhyw sylwadau ac awgrymiadau.

Rydym eisiau ymestyn yn bellach ac yn fwy eang, ac, fel y cwmni Theatr Genedlaethol Cymraeg ei iaith, teimlaf fod gennym gyfrifoldeb aruthrol a bod angen i ni weithredu i ddileu’r rhwystrau i gael mynediad at ein gwaith. Dydyn ni ddim yn honni ein bod yn gwneud popeth yn dda nac yn berffaith, ond rydym yn gwneud ein gorau glas. Rydym yn craffu a bopeth ry’n ni’n ei wneud, gan newid ac addasu o fewn Cymru sydd hefyd yn newid, gan ddysgu o’n camgymeriadau.

Ar hyn o bryd, mae Theatr Genedlaethol Cymru yn
ymarfer Merched Caerdydd gan Catrin Dafydd a Nos Sadwrn o Hyd gan Roger
Williams. Bydd y ddwy ddrama’n cael eu perfformio fel rhaglen ddwbl i deithio
Cymru y gwanwyn hwn. Mae’r ddwy yn adlewyrchu gwahanol agweddau ar y Gymru
gyfoes. Ydych chi’n credu bod theatr fyw yn dal i deimlo’n berthnasol i
gynulleidfaoedd iau, o ystyried y gystadleuaeth sydd am gynulleidfaoedd i
ddramâu gan safleoedd ffrydio yn ôl y galw, megis Netflix?

Does dim byd gwell na’r teimlad hwnnw o weld stori ddramatig yn fyw, a rhannu’r profiad o ymateb yn y foment i berfformiad a sgript. Yn wyneb cymaint o gystadleuaeth, mae’n fwy anodd gwneud y theatr yn fwy perthnasol – yn enwedig i gynulleidfaoedd iau – ond dyna lle mae’r her, ac rydw i wrth fy modd gyda her.

Rwyf hefyd yn aelod o fwrdd Mess Up the Mess, sefydliad sy’n cynnig cyfleoedd deinamig i bobl ifanc ym maes creu theatr, oherwydd fy mod yn credu’n gryf mewn ymgysylltu â chynulleidfaoedd iau. Roeddech yn crybwyll Netflix. Yn 2017, bu Theatr Genedlaethol Cymru yn peilota ein dangosiad theatrig cyntaf yn y sinema drwy ddarlledu ein perfformiad o Macbeth, yn fyw ac fel-byw, o Gastell Caerffili i 11 o sinemâu ledled Cymru. Yr enw a roddwyd ar hyn oedd Theatr Gen Byw.

Wrth symud ymlaen, mae angen i ni gofleidio’r agenda ddigidol. Rwyf wedi cael gweledigaeth y bydd pobl ifanc – ac, yn wir, pawb arall – yn gallu cael mynediad at ein cynyrchiadau, a dylanwadu arnynt yng nghyd-destun y cynnwys, pryd bynnag maen nhw’n dewis, pan mae’n eu siwtio nhw, ar ben eu hunain, mewn grŵp, ble bynnag y maen nhw. Mae’n rhaid i ni fod yn gynhwysol, nid yn gaeedig, ac mae hyn yn golygu darparu cynifer o gyfleoedd ag y bo modd i sicrhau bod pawb yn gallu mwynhau amrywiaeth o weithiau theatr yn y Gymraeg, yn fyw ac fel-byw.

Yn ddiweddar, mae’r ddau ddramodydd – Catrin
Dafydd a Roger Williams – wedi cael llwyddiant ym maes Dramâu Teledu a
gynhyrchwyd yn Gymraeg yn gyntaf, ac yna yn Saesneg. Ydy Cymru’n unigryw yn y
ffaith bod ganddi awduron o’r fath safon uchel yn sgrifennu ar gyfer y Teledu
a’r Theatr ar yr un pryd?

On’d yw hi’n wych bod awduron sy’n sgrifennu yn Gymraeg i’r teledu – rhai fel Roger a Catrin, Siôn Eirian, a sawl un arall – hefyd yn gallu bod yn ddramodwyr sy’n sgrifennu yn y Gymraeg; bod Cynhyrchwyr Teledu Cymraeg, fel fi (a Roger) hefyd yn gallu bod yn Gynhyrchwyr Theatr Gymraeg, a bod Cyfarwyddwyr Teledu fel Ffion Dafis (sydd hefyd yn actores) yn gallu cyfarwyddo pennod o Pobol y Cwm yn ogystal â chyfarwyddo cynhyrchiad theatr? Roedd Mared Swain, sydd ar hyn o bryd yn cyfarwyddo’r sioe gyntaf yn ein rhaglen ddwbl, Merched Caerdydd a Nos Sadwrn o Hyd, sy’n agor yr wythnos hon yn Theatr Clwyd, hefyd yn Gynhyrchydd Stori ar gyfres S4C, Gwaith Cartref. Rwy’n siŵr fy mod yn diflasu fy nghydweithwyr wrth sôn mor aml am sgiliau trosglwyddadwy, ond os nad ydych chi wedi gweithio mewn rhyw sector penodol, does dim rheswm pam na all eich profiadau fod o fudd i sector arall, a hoffwn weld mwy o gydweithio ar draws y sectorau ym meysydd y diwydiannau creadigol a diwylliannol. Rwy’n credu’n gryf y byddai sector y theatr a sector byd teledu yn cael mantais o hyn.

Bydd y cynhyrchiad yn cynnig dau berfformiad BSL – un yn Theatr Clwyd, Yr Wyddgrug, ar 15 Mawrth am 19:45, a’r llall yn Stiwdio Weston, Canolfan Mileniwm Cymru, Caerdydd, ar 11 Ebrill am 19:00. Allwch chi ddweud wrthon ni pam, yn eich barn chi, mae perfformiadau a gefnogir gan BSL yn rhan bwysig o’r hyn rydych yn ei gynnig i gynulleidfaoedd?

Dechreuodd y cyfan gydag awydd i fod yn fwy cynhwysol, ac edmygedd o’r arferion da a sefydlwyd gan Sherman 5 yn Theatr y Sherman, a bellach mae’n rhan greiddiol o’n gwaith. Roedd dod i adnabod Cathryn McShane, Cymraes sy’n ddehonglydd BSL, a Nia Skyrme, cynhyrchydd Cymraeg ei hiaith a chanddi brofiad o hwyluso perfformiadau BSL, yn gam allweddol yn y gwaith o wireddu’r weledigaeth hon. Cawsom gymorth gan Jonny Cotsen yn ein peilot cychwynnol, ac yn ddiweddar fe’n hanogodd ni i beilota perfformiad BSL integredig o Estron gan Hefin Robinson.

Rwy’n credu ei bod yn bwysig i holl aelodau’r gynulleidfa weld y dehonglydd ar y llwyfan. Merched Caerdydd a Nos Sadwrn o Hyd yw’r trydydd cynhyrchiad teithiol cenedlaethol lle rydym wedi darparu’r gwasanaeth hwn, ac rydw i wrth fy modd fod Cwmni’r Frân Wen hefyd ar hyn o bryd yn darparu’r gwasanaeth hwn (gan Cathryn) ar eu taith ledled Cymru o’r cynhyrchiad Anweledig. Fel cwmni theatr cenedlaethol Cymraeg ei iaith, teimlaf fod gennym gyfrifoldeb mawr i barhau i symud ymlaen, yn y gobaith y gallwn helpu i symud y sector yn ei flaen yn y cyd-destun hwn. Mae’n rhaid i ni ddechrau meddwl nawr – beth nesaf?  

Mae ‘Get the Chance’ yn gweithio i gefnogi ystod
amrywiol o aelodau o’r cyhoedd i’w galluogi i gael mynediad at ddarpariaeth
ddiwylliannol. Yn eich profiad personol chi, ydych chi’n ymwybodol o unrhyw
rwystrau i ddarpariaeth ddiwylliannol?

Yn fy marn i, mae yna sawl
rhwystr. Ar nodyn personol, mae gen i ffrindiau ac aelodau o’r teulu sy’n cael
trafferth i ymrwymo’u hunain i fynd i weld cynhyrchiad theatr yn y Gymraeg, er
eu bod i gyd yn byw eu bywydau’n hapus drwy gyfrwng yr iaith. Mae pobl yn aml
yn meddwl nad yw eu Cymraeg yn ddigon da, neu bod natur yr iaith a ddefnyddir
mewn drama yn rhy anodd iddynt ei deall yn llawn. Rydym yn ceisio cyfathrebu’r
neges bod ein perfformiadau theatr yn y Gymraeg yn gwbl gynhwysol, a’n bod yn
cynnig ystod eang o gynyrchiadau – rhai’n defnyddio iaith lafar, eraill yn
defnyddio iaith farddonol, rhai yn nhafodiaith y gogledd, eraill yn nhafodiaith
y de; rhai mewn Cymraeg dinesig ac eraill mewn Cymraeg cefn gwlad. Y realiti yw
taw dim ond un elfen yw iaith yn yr holl sbectrwm o rwystrau i gynyrchiadau
theatr.  Mae gennym ddyletswydd tuag at
yr holl bobl sy’n wynebu rhwystrau i’n cynyrchiadau, a dyna pam rydym yn gwneud
pob ymdrech i chwilio am bartneriaid o bob cefndir i’n helpu ni gyda’r daith
hon i’w gwneud yn haws i’n cynulleidfa gael mynediad at ein gwaith.

Yn ogystal â chynhyrchu pecyn cynhwysfawr o weithgareddau i gefnogi rhai sy’n dysgu Cymraeg,  deallaf mai hwn fydd y tro cyntaf i Sibrwd, eich Ap unigryw, gynnig cyfieithiad llawn o’r Gymraeg i’r Saesneg. Mae hyn yn cynnig cyfleoedd cyffrous i gynulleidfaoedd newydd gael mynediad at eich gwaith. Sut mae Sibrwd wedi datblygu fel cyfrwng mynediad i gynulleidfaoedd?

Ydyn, rydyn ni’n peilota rhywbeth cwbl newydd y tro hwn; bydd Sibrwd, ein ap ar gyfer ffonau clyfar, yn cynnwys cyfieithiad llawn o’r ddwy ddrama yn y rhaglen ddwbl hon. Rydym wedi cael adborth gan ein cynulleidfaoedd, yn cynnwys pobl fyddar neu rai a chanddynt nam ar eu clyw; mae’n amlwg eu bod nhw’n awyddus i gael y gwasanaeth hwn, ac rydyn ninnau’n awyddus i roi cynnig arni. Rydw i wedi gweld y cynllun newydd, ac mae’n edrych ac yn teimlo’n grêt. Rydym yn edrych ymlaen at gael adborth gan gynulleidfaoedd ar y daith hon, wrth i ni barhau i ddatblygu’r adnodd.

Pe byddech chi mewn sefyllfa i ariannu un maes o’r celfyddydau, pa faes fyddai
hwnnw a pham?

Prosiect cyfranogi
cenedlaethol ar y cyd â lleoliadau ledled Cymru a fydd yn datblygu teimlad o
gyffro o gwmpas y theatr, ac yn cyrraedd uchafbwynt mewn perfformiad
cenedlaethol mewn gwahanol leoliadau ar yr un pryd. Rydym yn awyddus i
gefnogi’r lleoliadau wrth iddynt weithio tuag at gynyddu ac amrywio eu
cynulleidfaoedd.

Beth sy’n eich cyffroi chi ynghylch y celfyddydau?

Y ffaith bod popeth ac unrhyw beth yn bosibl, gyda’r bobl iawn.

Beth oedd y peth gwych diwethaf i chi ei brofi y byddech yn hoffi ei rannu gyda’n darllenwyr?

Yn ddiweddar, y stori
sydd wedi fy nghyffwrdd fwyaf yw llyfr o’r enw Eleanor Oliphant is Completely Fine. Stori yw hon am arwres
anghyffredin, lle mae ei phersonoliaeth unigryw a’i hiwmor yn creu stori hynod
ddarllenadwy wrth iddi sylweddoli mai agor ei chalon yw’r unig ffordd i oroesi –
ac mae hynny’n neges bwysig i ni i gyd.

Diolch yn fawr iawn am eich amser.

Hi Rhian great to meet you, what got you interested in the Arts?

I’ve always loved watching soap operas, drama, films and reading good stories. In my teens I wrote a few short stories that were published in magazines and books and then decided to follow my dream and see if I could get a job doing something creative. I had no idea what I could do, but kept knocking at different doors and got a place on a Cyfle course as a trainee scriptwriter based in Caernarfon. I was paid as an apprentice and had amazing experiences working on scripts for dramas on S4C and got a chance to meet loads of good people. I then got a job at Pobol y Cwm as an Assistant Script Editor and remember that immense feeling of pride when walking through the BBC Wales double doors. I became a Script Editor and later a Storyliner and got the chance to write a script or two, and had a ball helping create stories for some of Wales’ most colourful characters.

I then decided to move back home to Swansea where Tinopolis TV took me on as a fledgling TV Producer and gave me a chance to keep telling dramatic stories through documentaries for over a decade. I’ve been with Theatr Genedlaethol Cymru for just over 3 years now and am still relishing the chance to tell good, relevant stories in different ways.

Your role in the company is that of the
Executive Producer, you are also responsible for all the productions and also
the participation work, which includes working with the wider audience. That’s
a role with a great deal of breadth. How do you manage to cover all of these
areas?

Variety is the spice of life! It’s a broad remit but I relish the challenge. To me, the audience is key to everything we do, and our participatory activities with audiences are as important as our productions. We’re increasing these activities, listening to what people want and acting upon it.

Theatr Gen has a cracking little team in Llinos Jones, our Participation Officer, and Fflur Thomas and Nia Skyrme, our Assistant Producers. Together, as well planning and assuring the smooth running of Theatr Gen productions, we co-ordinate our Drama Clubs with Menter Iaith Gorllewin Sir Gâr, Theatr Mwldan and Theatr Felinfach; our wellbeing activities with the Carmartheshire Fusion network; engagement with audiences in theatre venues for our BSL performances; with Welsh learners across Wales via pre show talks and Welsh learner lessons taught nationally in conjunction with the work of the National Centre for Learning Welsh; with educational specialists so that we support the new curriculum and provide resources in the Welsh language; with venues in introducing a national ‘pay what you decide’ scheme for presentations of our New Playwrights’ Group readings, and on and on. We’re trying our best, but are far from perfect, and welcome all comments and suggestions.

We want to reach further and wider and I feel that, as the Welsh-language, National Theatre company, we have a huge responsibility and need to act to remove barriers to accessing our work. We don’t claim to do everything well or perfectly, but we’re trying our best: we’re scrutinising the value of everything we do, changing within a Wales that’s changing and hopefully learning from our mistakes.

Theatr Genedlaethol Cymru are currently
rehearsing Merched Caerdydd (Cardiff Girls) by Catrin Dafydd and Nos Sadwrn o
Hyd (Saturday Night Forever) by Roger Williams. The two plays will be performed
as a double bill touring Wales this spring. Both plays reflect different
aspects of contemporary Wales. Do you think live theatre still feels relevant
to younger audiences with competition for drama audiences from on demand
streaming sites such as Netflix?

Nothing beats that feeling of seeing a dramatic story live and that shared experience of reacting there and then to the performance and the script. With so much competition, it’s harder to make theatre relevant, especially to younger audiences, but therein lies the challenge, and I love a challenge.

I’m also a board member with Mess Up The Mess, an organisation that offers dynamic theatre making experiences to young people, because I sincerely believe in the importance of engaging younger audiences. You talk about Netflix. In 2017, Theatr Genedlaethol Cymru piloted our first cinematic theatrical screening through broadcasting our performance of Macbeth, both live and as-live, from Caerphilly Castle to 11 cinemas across Wales. We branded it Theatr Gen Byw.

Moving forward, we need to embrace the digital agenda. I’ve had a vision that youngsters, and indeed everyone, will be able to access our productions, and also influence  them in terms of content, whenever they want, when it suits them, on their own, in a group, wherever they are.  We need to be inclusive, not exclusive and this means providing as many opportunities as possible for everyone to enjoy a variety of Welsh theatrical works, live and as-live.  

Both playwrights Catrin Dafydd and Roger Williams
have had success recently in TV Drama first produced in the Welsh and then
English Language. Is Wales unique in writers of this calibre writing for both
TV and Theatre at the same time?

Isn’t it great that Welsh-language television writers like Roger and Catrin, Siôn Eirian too, and many more, can also be Welsh-language playwrights, that Welsh-language TV Producers, like me (and Roger), can also be Welsh-language theatre Producers and that TV Directors like Ffion Dafis (who’s also an actress) can direct an episode of Pobol y Cwm as well as direct a theatre production? Mared Swain, who’s currently directing the first show in our double bill, Merched Caerdydd and Nos Sadwrn o Hyd, which opens this week in Theatr Clwyd, was also a Story Producer on the S4C series Gwaith Cartref. I think I bore my colleagues about the significance of transferable skills, but just because you haven’t worked in a sector doesn’t mean your experiences can’t benefit another sector, and I wish to see more cross sector working within the creative industries and culture sector  I truly believe that both the theatre and TV sectors would benefit.

The production will have two BSL performances, at Theatr Clwyd in Mold on the 15 March, 19:45 and then the Weston Studio, Wales Millennium Centre, Cardiff on 11 April, 19:00 Can you please tell us why you feel BSL supported performances are an important part of your offer for audiences?

It started with a desire to be more inclusive and an admiration of the good practices established by Sherman 5 at Sherman Theatre and now it’s an integral part of our work. Finding Cathryn McShane, a Welsh-speaking BSL interpreter, and Nia Skyrme, a Welsh-speaking producer with experience of facilitating BSL performances, was key to moving this vision forward. Jonny Cotsen supported us in our initial pilot, and recently encouraged us to pilot an integrated BSL performance of Estron by Hefin Robinson.

I think it’s important for all audience members to see an interpreter on stage. Merched Caerdydd and Nos Sadwrn o Hyd is the third national touring production where we have provided this service, and I’m delighted that Cwmni’r Frân Wen is now also providing this service (by Cathryn) on their current national tour of Anweledig. As a national Welsh-language theatre company I feel that we have a huge responsibility to keep moving forward and hopefully help move the sector forward in this regard. We need to start thinking now, what’s next?  

Get the Chance works to support a diverse range
of members of the public to access cultural provision. In your personal
experience, are you aware of any barriers to cultural provision?

There are many. On a personal note, I have friends and family that struggle to commit to making it to a Welsh-language theatre production even though they all live their life happily through the medium of Welsh. People often think their Welsh is not good enough or that the nature of the Welsh language used in a play will be too difficult to understand fully. We try to communicate that our Welsh-language theatre productions are inclusive and that we offer a wide range of productions, some that use colloquial language, others more poetic language, some using North Walian dialect, others South Walian dialect and some in urban Welsh and others in rural Welsh.

The reality is that language is only one element in a whole gamut of barriers to theatre productions. We have a duty towards all people facing barriers to our productions, and that is why we actively seek partners from all walks of life to help us make this journey for our audience to access our work an easier one.   

As well as a comprehensive package of activity to support Welsh Learners, I believe this is the first time your unique App Sibrwd will have full translation from Welsh to English. This offers exciting opportunities for new audience to access your work. How has Sibrwd developed as an access tool for audiences?

You’re right, we’re piloting something new with Sibrwd this time and Sibrwd, our smart phone app, will include a full translation of both plays in this double bill. We’ve had feedback from our audiences, including people who are deaf or have hearing loss, and this is what they want, so we want to give it a go. I’ve seen it, and it looks and feels great. We look forward to receiving audience feedback on this tour, as we continue to develop this resource.

If you were able to fund an area of the arts in
what would this be and why?

A national
participation project in conjunction with venues across Wales that will build
some excitement around theatre and culminate in a national performance in
venues at the same time. We want to support the venues as they try to grow and
diversify their audiences.

What excites you about the arts?

The fact that everything
and anything is possible, with the right people.

What was the last really great thing that you
experienced that you would like to share with our readers?

The story that’s touched me the most, recently, is a book called Elanor Eliphant is Completely Fine. It’s the story of an out-of-the-ordinary heroine whose weirdness and wit make for an irresistible story as she realizes the only way to survive is to open your heart – an important message for us all.

Many thanks for your time, Rhian.

You can find out more about the work of the company and its work here

Please note this article is paid for content.